Wielokryzys – chroniczność, normalizacja, oswajanie i opór w świecie pracy

Interesuje nas znaczenie wielokryzysowości dla pracy produkcyjnej i reprodukcyjnej. Kryzysy stwarzają okazję do rekonstrukcji oczekiwań i zmian w politykach pracy. Ważnym kontekstem takich reform politycznych jest wojna – ta tocząca się poza naszymi granicami oraz groźba wojny pojawiająca się w dyskursie politycznym. Chociaż badania nad polską gospodarką w kontekście militaryzacji są nadal nieliczne, wiele badań dotyczących innych kontekstów wojennych wykazało, że wojna i przygotowania do niej powodują głębokie zmiany w gospodarce i prowadzą do różnych decyzji dotyczących cięć wydatków publicznych. Interesuje nas zatem, jakie konsekwencje dla szeroko pojętego świata pracy ma wojna i kryzys traktowany jako usprawiedliwienie dla działań i zaniechań politycznych. Jednocześnie chcemy przyjrzeć się kwestiom radzenia sobie z kryzysami, w tym kryzysem wojennym: mechanizmom instytucjonalizacji, normalizacji i oswajania. Szczególnym przypadkiem powyższego może być poszukiwanie możliwości czerpania zysków z kryzysu, zgodnie z zasadami opisanymi przez Naomi Klein w książce „Doktryna szoku”. W obszarze dialogu społecznego przykładem może być systematyczne omijanie mechanizmów trójstronnych ze względu na szczególny, trwały stan wyjątkowy wymagający podejmowania szybkich działań. Zadajemy pytanie na ile kryzys wojenny jest składową innych obserwowanych kryzysów, a może wszystkie te kryzysy (klimatyczny, pandemiczny, inflacyjny) są częścią czegoś większego, i obserwujemy przesilenie w różnych obszarach. Na ile te kryzysy, nazywane także wielokryzysem, są niezależne, a na ile jest to łączny, wielowymiarowy kryzys liberalnej demokracji, konwulsje neoliberalizmu. Colin Crunch pisał o osobliwej śmierci neoliberalizmu. Być może teraz możemy mówić o “zombie neoliberalizmie”?

Dla socjologii pracy ważna jest nie tylko wielowymiarowość kryzysu ale także jego chroniczność.Chętnie przyjrzymy się trwałości stanu kryzysu na przykład w usługach publicznych i temu jak kolejne kryzysy zewnętrzne wzmacniają ową chroniczność. W szczególności w tym kontekście interesuje nas, jak doświadczają i radzą sobie z kryzysem grupy i kategorie wielokrotnie nieuprzywilejowane, dla których kryzys jest codziennością. Szczególnie istotnym kontekstem, który wzmocnił wielokryzys, była pandemia – wydaje się, że w dyskursie publicznym zastąpiona już narracją wojenną, natomiast w indywidualnych doświadczeniach nie do końca przepracowana. Wpłynęła ona znacząco na organizację pracy, na przykład poprzez wprowadzenie rozwiązań hybrydowych, które szybko zostały opanowane i stały się nową normą. Jakie są nowe oczekiwania, jaka jest przyszłość rynku pracy? 

Zakładamy również, że aby móc w pełni omówić konteksty wielokryzysowości i jej konsekwencje dla rzeczywistości społecznej, pożądane jest poszerzenie metodologicznego zakresu badań. Podczas dyskusji szczególną uwagę poświęcimy metodzie biograficznej i jej zastosowaniu w badaniach nad doświadczeniami pracowników (zarówno w branżach niezbędnych dla reprodukcji społecznej w czasie kryzysu, takich jak opieka zdrowotna, edukacja, pomoc społeczna czy logistyka, jak i w innych sferach rynku pracy). Uwzględnienie w refleksji doświadczeń biograficznych pozwala na połączenie poziomu makroprocesów: oddziaływania chronicznych kryzysów czy kryzysów nagłych o charakterze egzogennym, jak również szerzej postrzeganych zmian społecznych o dłuższym profilu czasowym jak procesy transformacyjne i posttrasnformacyjne po 1989 roku z poziomem mikrozjawisk: doświadczeń codzienności, sposobów interpretacji i nadawania znaczeń zjawiskom dotykającym jednostki, mechanizmom budowania indywidualnej i kolektywnej zaradności oraz sposobom radzenia sobie z konsekwencjami wielokryzysu. 

Podczas sympozjum chcemy chcemy porozmawiać o wnioskach z badań splotu kryzysów nagłych i chronicznych ze szczególnym naciskiem na perspektywę indywidualną, biograficzną oraz rolę krzyżujących się nierówności społecznych. Zastanowimy się, co nowego teoretycznie wynika z badań nad wielokryzysem? Czy jest on czymś nowym, czy towarzyszącym nam od lat, szczególnie w sferze pracy, produkcji i reprodukcji? Jak pełzający wielokryzys przekłada się na doświadczenia biograficzne? Co nowego wnosi wojna/remilitaryzacja do takich analiz? Chcemy również zastanowić się wspólnie nad kwestiami metodologicznymi. Jak taki chroniczny i nagły zarazem wielokryzys badać? Jakie są ograniczenia i możliwości badań biograficznych nad kryzysami? A może warto jest uzupełniać o kolejne perspektywy?

Sympozjum będzie miało charakter moderowanego przez dr hab. prof. UWr Adama Mrozowickiego (Uniwersytet Wrocławski) panelu dyskusyjnego z udziałem:  

1. dr hab. prof. SGH Pawła Kubickiego (Szkoła Główna Handlowa w Warszawie) 

2. dr hab. prof. SWPS Pauli Pustułki (Uniwersytet SWPS) 

3. dr Sylwii Urbańskiej (Uniwersytet Warszawski) 

4. dr hab. prof. UŁ Katarzyny Waniek (Uniwersytet Łódzki)